Ayten Rehimova: "Akademik Müzik ve Azerbaycan'da Modern Müzik Kültürünün Gelişimi"

ANKARA - BHA 

Səda Müzik Kursu Kurucusu ve Müzik Öğretmeni Ayten Rehimova, "Akademik Müzik ve Azerbaycan'da Modern Müzik Kültürünün Gelişimi" başlıklı yazısında şu ifadelere yer verdi:

"Akademik Müzik ve Azerbaycan'da Modern Müzik Kültürünün Gelişimi

Azerbaycan müzik kültürü, yüzyıllar boyunca halk müziği, âşık sanatı ve makam temelli geleneksel müzik anlayışı içerisinde gelişmiş; ancak 19. yüzyılın sonlarından itibaren ülkede yaşanan sosyal, kültürel ve tarihsel değişimlerle birlikte yeni bir müzik anlayışı ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu süreçte Azerbaycan'ın geleneksel müzik mirası, Avrupa müzik kültürü ve özellikle Rus müzik eğitimiyle etkileşime girerek modern ve akademik müzik kültürünün oluşmasına zemin hazırlamıştır.

19. Yüzyıl Azerbaycan Müziği Gelişimi ve Bakü

20. yüzyılın sonlarından itibaren modern Azerbaycan topraklarında Avrupa müzik kültürünün etkisi giderek belirginleşmiştir. Özellikle dönemin önemli kültür ve sanat merkezlerinden biri hâline gelen Bakü, farklı müzik geleneklerinin bir araya geldiği müzik şehri konumuna yükselmiştir. Şehirde Batı müziği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte konser faaliyetleri artmış, profesyonel müzik toplulukları oluşturulmuş ve akademik müzik eğitiminin temelleri atılmaya başlanmıştır.

Bu dönemde Bakü'de senfoni orkestralarının faaliyet göstermesi, özel opera topluluklarının kurulması ve çeşitli müzik kuruluşlarının organize edilmesi, Azerbaycan'da profesyonel müzik yaşamını geliştirmiştir. Batı klasik müziğinin farklı türleri  Azerbaycan toplumunda tanınmaya başlamış; opera, senfonik müzik, oda müziği ve solo çalgı repertuvarı giderek daha geniş bir dinleyici kitlesine ulaşmıştır.

Azerbaycan Kültür Merkezlerinden Biri: Şuşa

Azerbaycan'ın kültür merkezlerinden biri olan Şuşa da müzik tarihinin gelişiminde özel bir yere sahiptir. Zengin müzik ve edebiyat geleneğiyle tanınan Şuşa'da, kurulan müzik ve edebiyat dernekleri, bölgedeki kültürel yaşamı geliştirmiştir.. Şuşa, güçlü hanendelik geleneği, makam sanatının gelişimi ve yetiştirdiği sanatçılar sayesinde Azerbaycan müzik kültürünün baz geçilmez şehirlerinden biridir.

Azerbaycan Müzik Taribinde Bir İlk

1897 yılında Azerbaycan müzik tarihinde bir ilk yaşanmıştır. Ülkedeki ilk müzikli sahne eserlerinden biri olarak kabul edilen “Leyli'nin Mezarı Üzerinde Mecnun'un Ölümü” adlı eser sahnelenmiştir. Bu tür eserlerin ortaya çıkışı, geleneksel müzik unsurlarının tiyatro ve sahne sanatlarıyla birleşmeye başladığını göstermesi bakımından önemlidir. Aynı zamanda bu gelişmeler, ilerleyen yıllarda Azerbaycan'da profesyonel opera ve müzikli tiyatro geleneğinin oluşmasına zemin hazırlamıştır.

20. Yüzyıl Azerbaycan Müziği

21. yüzyılın başlarından itibaren Azerbaycan'da akademik müzik alanındaki gelişmeler daha sistemli bir hâl almaya başlamıştır. Bu dönemde keman, piyano ve diğer Batı kökenli çalgılar için eserler bestelenmiş; solo çalgı repertuvarının oluşumu hız kazanmıştır. Piyano ve keman, müzik eğitimi kurumlarında başroldedir.Azerbaycanlı besteciler tarafından bu çalgılar için çeşitli eserler kaleme alınmıştır.

Batı müziği çalgılarının Azerbaycan müzik yaşamına girmesi yalnızca yeni eserlerin ortaya çıkmasını sağlamamış, aynı zamanda müzik eğitiminin kurumsallaşmasına da katkıda bulunmuştur. Nota sistemi, armoni, polifoni, form bilgisi ve orkestra düzenlemeleri gibi akademik müziğin temel unsurları, Azerbaycan'daki profesyonel müzik eğitimini geliştirmiştir.

Azerbaycan Müziğinde “Org”

Azerbaycan'da org müziğinin gelişimi de akademik müzik tarihi içerisinde dikkat çeken alanlardan biridir. Bakü’de “Lüteran Kilisesi”nde bir orgun bulunması, org müziğinin tanınması ve bu çalgı üzerine eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi açısından önemli bir imkân sağlamıştır. Böylece Azerbaycan'da Batı müzik kültürünün önemli çalgılarından biri olan orgun eğitim ve icra alanındaki gelişimi mümkün hâle gelmiştir.

Azerbaycan Müziği’nde Doğu-Batı Sentezi

Azerbaycanlı besteciler, zaman içerisinde farklı Batı müziği çalgıları için özgün eserler üretmeye başlamışlardır. Bu bağlamda Hayyam Mirzazade'nin org için hazırladığı eserler ve koleksiyonlar, Azerbaycan akademik müziğinde org repertuvarının gelişimini hızlandırmıştır. Bestecilerin geleneksel Azerbaycan müziğinin melodik ve ritmik özelliklerini Batı müziğinin teknikleriyle bir araya getirmeleri, Azerbaycan akademik müziğinin kendine özgü bir karakter kazanmasını sağlamıştır.

Akademik müzikte Azerbaycan’ın dikkate değer özelliklerinden biri de Doğu ve Batı müzik gelenekleri arasında kurduğu sentezdir. Azerbaycan bestecileri, bir yandan Avrupa klasik müziğinin armonik, polifonik ve biçimsel özelliklerinden yararlanırken, diğer yandan makam müziği, halk ezgileri ve âşık müziğinin melodik zenginliklerini eserlerine yansıtmışlardır. Bu sentez, Azerbaycan'ın ulusal müzik kimliğinin akademik müzik içerisinde korunmasına ve geliştirilmesine olanak vermiştir.

Sonuç olarak, 19. yüzyılın sonlarından itibaren başlayan Avrupa ve özellikle Rus müzik kültürüyle etkileşim süreci, Azerbaycan'da modern akademik müziğin oluşumunda belirleyici bir rol oynamıştır. Bakü'de gelişen konser ve opera faaliyetleri, Şuşa'nın güçlü kültürel ve müzikal geleneği, yeni müzik eğitimi kurumlarının oluşması ve Batı kökenli çalgıların yaygınlaşması, Azerbaycan'da profesyonel müzik sanatını geliştirmiştir.

Bugün Azerbaycan akademik müziği; zengin geleneksel müzik mirasıyla Avrupa klasik müzik anlayışını bir araya getiren, ulusal kimliğini korurken evrensel sanat değerleriyle bütünleşen güçlü ve özgün bir müzik kültürü olarak varlığını sürdürmektedir. Bu tarihsel gelişim, Azerbaycan'ın yalnızca Türk Dünyası içerisinde değil, aynı zamanda uluslararası müzik kültürü içerisinde de önemli ve kendine özgü bir konuma sahip olduğunu göstermektedir."